Tái sử dụng chất thải, phế phụ phẩm trong sản xuất nông nghiệp

(Ngày đăng: 30/09/2020 10:42:12, bởi: hoangoanh)

Trong sản xuất nông nghiệp thường sản phẩm được tạo ra sẽ đi kèm với chất thải, phế phụ phẩm như: phân, nước thải,… từ hoạt động chăn nuôi; thân, lá của cây lúa, bắp, mía, khoai lang, đậu phộng, hoa quả bị hư, thối…từ hoạt động trồng trọt, nước bẩn trong vùng nuôi thủy sản, nếu như không quản lý hay chế biến, tái chế, sử dụng hợp lý sẽ gây ra tình trạng ô nhiễm mỗi trường, không khí, đất, nguồn nước, tàn dư mầm bệnh,....sẽ ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp cho con người.


Đây cũng là vấn đề đáng quan tâm, đặt ra nhiều câu hỏi cho các nhà nghiên cứu khoa học làm sao có thể cải thiện được chất lượng môi trường sống trong sạch, là vấn đề trăn trở của chính người sản xuất nông nghiệp làm sao để tận dụng tối đa các chất thải, phụ phẩm nông nghiệp để tái sử dụng lại an toàn, hạn chế được tình trạng ô nhiễm.

Trên thực tế cho thấy hiện nay có rất nhiều giải pháp được đặt ra và ứng dụng vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp có hiệu quả nhằm quản lý, tái sử dụng chất thải, phụ phẩm nông nghiệp an toàn, hữu hiệu đó là: bổ sung hàm lượng vi khuẩn có lợi vào trong thức ăn chăn nuôi giúp vật nuôi cải thiện hệ số tiêu hóa, phân thải ra giảm mùi hôi; làm đệm lót sinh học chăn nuôi (kết hợp từ vỏ trấu, mùn cưa, rơm rạ say nhuyễn…với men vi sinh); ủ chua sinh khối phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn chăn nuôi cho gia súc nhai lại; công nghệ hầm biogas; nuôi trùn quế để chế biến chất thải sinh học từ phân chuồng, rau quả bỏ thải; trồng cây luân canh, xen kẽ,…Đặc biệt là các phương pháp ủ chất thải (phân chuồng), phụ phẩm khí sinh học (phụ phẩm đặc – phần váng, phần lắng đọng ở đáy thiết bị được lấy ra theo định kỳ bảo dưỡng hầm biogas), phụ phẩm nông nghiệp (rơm, rạ, thân cây, lá cây, hoa, quả,…) làm phân hữu cơ bón cho cây trồng có thể thay thế một phần các loại phân hóa học, vừa giảm chi phí sản xuất, vừa bảo vệ môi trường.

Khi sử dụng phân bón hữu cơ đã được xử lý, ủ (từ chất thải, phụ phẩm khí sinh học, phụ phẩm nông nghiệp) bón cho cây trồng mang lại rất nhiều tác dụng tích cực như cung cấp và lưu giữ chất dinh dưỡng cho đất; cải thiện độ phì nhiêu đất trồng trọt; nâng cao hiệu quả sử dụng và tiết kiệm phân bón vô cơ; giảm sự phát sinh và gây hại của sâu, cỏ dại, mầm bệnh; nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm; giảm ô nhiễm môi trường; giảm chi phí đầu vào và tăng thu nhập. Bên cạnh đó các phương pháp ủ đơn giản, ít tốn kém, dễ thực hiện, dễ ứng dụng theo điều kiện sẵn có, mục đích sử dụng của từng nông hộ sản xuất nông nghiệp, có thể áp dụng các phương pháp ủ dưới đây.

1. Ủ nóng:
* Nên áp dụng phương pháp ủ này khi:
+ Nguyên liệu độn vào phân chuồng hoặc ủ với phụ phẩm khí sinh học là rơm, rạ, thân cây ngô, các loại cỏ,  rác.
+ Các hộ cần có phân chuồng hoặc phân ủ ở dạng hoai/hoai mục để bón cho cây trồng ngay nhằm đảm bảo kịp thời vụ

 
Ưu điểm Hạn chế
- Phân nhanh chóng hoai mục.
- Trứng giun, sán, hạt cỏ dại, mầm mống sâu bệnh bị tiêu diệt, giảm nguy cơ lây lan ra ruộng và môi trường bên ngoài do nhiệt độ trong đống phân cao (>60oC)
Lượng đạm tiêu hao nhiều do nhiệt độ trong đống phân cao nên sẽ làm giảm chất lượng của phân.
 


Phương pháp ủ nóng

* Cách ủ:
- Chuẩn bị nền đất: Nền đất nên được bố trí ở nơi có địa hình cao, không ngập nước. Nền đất phải được nén chặt để đảm bảo không thấm nước. Kích thước: Dài 2–2,5 m; Rộng: 1,5 m.

- Tiến hành ủ: Phân hoặc phụ phẩm đặc được trộn với phân Lân. Cứ khoảng 1 tấn phân thì trộn với 20 kg phân lân (nếu ủ với phân chuồng thì nên sử dụng Lân nung chảy; nếu ủ với phụ phẩm đặc thì nên sử dụng Super lân). Sau đó xếp phân thành từng lớp cao khoảng 50 – 70 cm. Tiến hành tưới nước để có đủ độ ẩm trong đống phân. Cứ tiếp tục như thế cho đến khi đống phân có chiều cao khoảng 1–1,5m. Giữa hố phân đặt một ống thông lên trên và khoét những lỗ nhỏ để tưới nước giữ ẩm độ cho khối ủ.

- Che tủ: Tốt nhất nên ủ phân ở nơi có mái che. Nếu không có điều kiện thì có thể dùng rơm, rạ hoặc các loại lá cây để che tủ lên trên đống phân.




* Cách sử dụng
- Sử dụng để bón lót cho lúa nước: khoảng 30–40 ngày.
- Sử dụng để bón lót cho ngô, mía và bón thúc cho các loại cây ăn quả, cây công nghiệp dài ngày: khoảng 60–70 ngày.
- Sử dụng để bón lót cho lạc, các loại cây đậu đỗ và các loại rau; bón thúc cho ngô, mía: khoảng 70-75 ngày.

2. Ủ nguội (ủ chặt)
* Nên áp dụng phương pháp ủ này khi:
- Nguyên liệu độn vào phân chuồng hoặc ủ chung với phụ phẩm khí sinh học đặc là thân lá lạc và  các loại cây đậu đỗ khác, bèo tây.

- Các hộ chưa có nhu cầu sử dụng phân để bón và chủ yếu là để dự trữ phân cho vụ sau.

 
Ưu điểm Hạn chế
Ít bị mất đạm nên đảm bảo tốt chất lượng của phân ủ. - Trứng giun, sán, hạt cỏ dại, mầm mống sâu bệnh không bị tiêu diệt hết  nguy cơ lây lan ra ruộng và môi trường bên ngoài khá cao.
- Phân  chậm hoai mục.

* Cách ủ:
- Chuẩn bị nền đất: Nền đất nên được bố trí ở nới có địa hình cao, không ngập nước. Nền đất phải được nén chặt để đảm bảo không thấm nước. Kích thước: Dài 2 – 2,5 m; Rộng: 2 m.

- Tiến hành ủ: Phân hoặc phụ phẩm đặc được trộn với với phân Lân. Cứ khoảng 1 tấn phân thì trộn với 20 kg phân lân (nếu ủ với phân chuồng thì nên sử dụng Lân nung chảy; nếu ủ với phụ phẩm đặc thì nên sử dụng Super lân). Sau đó xếp phân thành từng lớp cao khoảng 50 – 70 cm, tưới đẫm nước và nén chặt. Cứ tiếp tục như thế cho đến khi đống phân có chiều cao khoảng 1,5 – 2m và chiều rộng khoảng 2m.

- Che tủ: Sau đó trát bùn kín lên trên. Tốt nhất nên ủ phân ở nơi có mái che.




* Cách sử dụng:
Do đây là phương pháp chủ yếu để dự trữ phân nên thời gian ủ nên được duy trì từ 5 – 6 tháng.

 (còn nữa)
Lê Thị Duy Đính
Trung tâm Khuyến nông Phú Yên