04:15 Thứ hai, 23/10/2017

Nấm Linh chi – Quy trình công nghệ nuôi trồng

Đăng lúc: Thứ tư - 07/01/2015 20:25
Sản xuất Nấm là một trong những nghề rất phù hợp với nông nghiệp, nông thôn nước ta. Nguồn phế thải trong nông nghiệp đều có thể trồng Nấm từ rơm rạ, bã mía, thân lõi ngô, mùn cưa, bông phế thải, thân cây đậu vv… ước tính khoảng 40 triệu tấn. Đây là nguồn nguyên liệu rất dồi dào đang bỏ phí hoặc đốt bỏ đi mà các nước khác không có được.
Nghề trồng Nấm ăn và Nấm dược liệu ở nước ta đã có từ lâu nhưng mới phát triển mạnh trong 5 năm gần đây khi có sự quan tâm của nhà nước, khi cây Nấm được đưa vào danh mục sản phẩm quốc gia. Tại Phú Yên, nghề trồng nấm đã có từ khi tái lập Tỉnh nhưng chỉ mang tính tự phát của một vài hộ cá thể, trồng chủ yếu là nấm Rơm, nấm Mèo, quy mô nhỏ, tự tiêu thụ trong tỉnh là chính. Năm 2012 được Bộ KH&CN cho phép triển khai Dự án “Ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến xây dựng mô hình sản xuất các loại nấm ăn và nấm dược liệu theo hướng công nghiệp tại tỉnh Phú Yên” do Trung Tâm ƯD&CGCN Phú Yên chủ trì thực hiện từ năm 2012 đến nay. Qua bài viết này chúng tôi giới thiệu công dụng và quy trình kỹ thuật trồng nấm Linh Chi đã triển khai tại 6 điểm trồng trong dân:

 Đặc tính sinh học:
* Hình dạng và màu sắc:
- Nấm Linh chi (quả thể) cây nấm gồm 2 phần cuống nấm và mũ nấm (phần phiến đối diện với mũ nấm).
- Cuống nấm dài hoặc ngắn, đỉnh bên có hình trụ đường kính từ 0,5-3cm.
- Cuống nấm ít phân nhánh, đôi khi có uốn khúc cong queo. Lớp vỏ cuống màu đỏ, nâu đỏ, nâu đen, bóng, không có lông, phủ suốt lên mặt tán nấm.
- Mũ nấm khi non có hình trứng lớn dần có hình quạt. Trên mặt mũ có vân gạch đồng tâm màu sắc từ vàng chanh - vàng nghệ - vàng nâu - vàng cam - đỏ nâu - nâu tím nhẵn bóng như láng vecni. Mũ nấm thường có đường kính từ 2-15cmm, dày 0,8-1,2cm có loài Linh chi đường kính lớn tới trên 100cm phần đính cuống thường gồ lên hoặc hơi lõm.
Khi nấm đến tuổi trưởng thành phát tán bào tử từ phiến có màu nâu sẫm.
* Nhiệt độ thích hợp:
 Giai đoạn nuôi sợi: Từ 200C - 300C. Giai đoạn quả thể   : từ 220C - 280C
* Độ ẩm:
 Độ ẩm cơ chất : 60% - 65%.  Độ ẩm không khí: 80% - 95%
* Độ ẩm thông thoáng:
Trong suốt quá trình nuôi sợi và phát triển quả thể, nấm linh chi đều cần có độ thông thoáng tốt.
* Ánh sáng:
 Giai đoạn nuôi sợi: Không cần ánh sáng. Giai đoạn phát triển quả thể: cần ánh sáng tán xạ (ánh sáng đọc sách được). Cường độ ánh sáng cân đối từ mọi phía.
* pH: Linh chi thích nghi trong môi trường trung tính đến axit yếu (pH từ 5,5 - 7)
* Dinh dưỡng: Sử dụng trực tiếp nguồn Xenlulo

Thời vụ nuôi trồng nấm Linh chi:
Khu vực Nam Trung Bộ và các tỉnh phía Nam có thể trồng quanh năm.
         
 Nguyên liệu và phương pháp xử lý nguyên liệu:

Nguyên liệu:
Linh chi sử dụng nguyên liệu chủ yếu là mùn cưa tươi, khô của các loại gỗ mềm, không có tinh dầu và độc tố. Ngoài ra ta còn có thể trồng linh chi từ nguyên liệu là thân gỗ, các cây thuộc họ thân thảo.

 Phương pháp xử lý nguyên liệu:
* Chuẩn bị:
- Mùn cưa của các loại gỗ kể trên. Túi nilon chịu nhiệt, kích thước 19x38cm. Bông hút, cổ nút… Các phụ gia (bột nhẹ 1%, cám gạo 5-7%, bột ngô nghiền thật mịn 5-7%, đường 0,5%...). Nước sạch (nước sinh hoạt ăn, uống hàng ngày).
 Phương pháp đóng túi:
Mùn cưa được tạo ẩm, điều chỉnh pH và ủ từ 20-30 ngày. Sau đó phối trộn thêm với các phụ gia đóng vào túi theo kích thước trên sao cho trọng lượng túi đạt từ 1,3-1,4kg đưa vào thanh trùng.
 
Phương pháp thanh trùng:

+ Phương pháp 1: hấp cách thủy ở nhiệt độ 1000C, thời gian kéo dài từ 10-12 giờ.
+ Phương pháp 2: thanh trùng bằng nồi áp suất (Autoclave) ở nhiệt độ từ 120-1250C (áp suất đạt 1,2-1,5at) trong thời gian 4,0-5,0 giờ.

Phương pháp cấy giống:
 Chuẩn bị:
- Phòng cấy: phòng cấy giống phải sạch (được thanh trùng định kỳ bằng bột lưu huỳnh).
- Dụng cụ cấy giống: que cấy, panh kẹp, đèn cồn, bàn cấy, cồn sát trùng…
- Nguyên liệu: đã được thanh trùng, để nguội
- Giống: sử dụng hai loại giống chủ yếu là trên hạt và trên que gỗ.
+ Giống phải đúng tuổi, không bị nhiễm nấm mốc, vi khuẩn, nấm dại…
 
Cấy giống:

* Phương pháp 1: cấy giống trên que gỗ:
+ Với phương pháp này cần tạo lỗ ở bịch nguyên liệu có đường kính từ 1,8-2cm và sâu 15-17cm.
+ Khi cấy giống phải đặt bịch nguyên liệu gần đèn cồn và túi giống, sau đó gắp từng que ở túi giống cấy vào bịch nguyên liệu.
* Phương pháp 2: Cấy giống nấm trên cơ chất hạt.
- Sử dụng giống linh chi cấy trên hạt. Ta dùng que cấy kều nhẹ giống cho đều trên bề mặt bịch nguyên liệu tránh dập nát giống.
- Lượng giống: 10-15 gam cho 1 bịch nguyên liệu (1 túi giống 300 gram cấy đủ cho 25-30 túi nguyên liệu).
- Chú ý:
+ Giống cấy phải đảm bảo đúng độ tuổi
+ Trước khi cấy giống ta phải dùng cồn lau miệng chai giống, bóc tách lớp màng trên bề mặt nhưng không được để hạt giống bị nát.
- Trong quá trình cấy, chai giống luôn phải để nằm ngang.
- Sau khi cấy giống ta đậy nút bông lại, vận chuyển bịch vào khu vực ươm.
- Phải thường xuyên vệ sinh sạch sẽ phòng cấy giống.

 Phương pháp ươm túi:
 Chuẩn bị khu vực ươm:
- Nhà ươm bịch đảm bảo các yêu cầu: sạch sẽ, thông thoáng, độ ẩm từ 75%-85%, ánh sáng yếu, nhiệt độ từ 200-300C.
 Ươm túi:
- Chuyển nhẹ nhàng các bịch nấm đã cấy giống nấm vào nhà ươm và đặt trên các giàn giá miệng bịch lên phía trên hoặc treo bịch sao cho miệng bịch quay ngang. Khoảng cách giữ các bịch từ 2-3cm. Giữa các giàn luống có lối đi để kiểm tra.
- Trong thời gian ươm không được tưới nước, hạn chế tối đa việc vận chuyển.
- Khoảng 17-20 ngày sợi nấm mọc được 1/3-1/2 bịch nấm, có sự hình thành quả thể ở bề mặt cơ chất trong bịch nấm, ta phải tiến hành nới nút bông ở cổ nút chỉ để lại 1/5 lượng bông nút ban đầu cho nấm mọc qua cổ nút không bị kẹt.
- Trong quá trình sợi nấm phát triển nếu thấy có bịch bị nhiễm cần phải loại bỏ ngay khỏi khu vực ươm đồng thời tìm nguyên nhân để khắc phục:
+ Bịch bị nhiễm bề mặt phần lớn do thao tác cấy và phòng cấy bị ô nhiễm.
+ Bịch bị nhiễm từng phần hoặc toàn bộ có thể do bị thủng túi nilon hoặc hấp vô trùng chưa đạt yêu cầu.

 Phương pháp chăm sóc, thu hái:
* Chuẩn bị các điều kiện:
- Nhà trồng nấm phải đảm bảo sạch sẽ thông thoáng, có mái chống mưa dột và chủ động được các điều kiện sinh thái như sau:
+ Nhiệt độ thích hợp cho nấm mọc dao động từ 220C - 280C.
+ Độ ẩm không khí đạt 80-90%
+ Ánh sáng khuyếch tán (mức độ đọc sách được) và chiếu đều từ mọi phía.
+ Kín gió.
- Trong nhà có hệ thống giàn giá để tăng diện tích sử dụng.
- Trong quá trình chăm sóc, thu hái linh chi có 2 phương pháp sau:
 
Phương pháp không phủ đất: Quả thể nấm mọc qua cổ nút hoặc vết rạch bịch:

* Chăm sóc:
Xếp các bịch nấm trên các giàn giá trong nhà chăm sóc hoặc treo bịch (nếu treo phải treo nằm ngang).
Tưới phun sương nhẹ vào túi nấm mỗi ngày từ 3-5 lần (tùy theo điều kiện thời tiết). Chế độ chăm sóc như trên được duy trì liên tục cho đến khi viền trắng trên vành mũ quả thể không còn nữa là hái được.
* Thu hái:
- Dùng dao hoặc kéo sắc cắt chân nấm sát bề mặt cổ nút của bịch nấm. Lấy vôi đặc quét lên vết cắt của gốc nấm để bịch nấm không bị bệnh.
- Quả thể nấm sau khi thu hái được vệ sinh sạch sẽ, phơi khô hoặc sấy ở nhiệt độ 500C - 550C (không sấy ở nhiệt độ quá cao làm bay hết hoạt chất trong nấm).
- Độ ẩm của nấm khô dưới 13%, tỷ lệ khoảng 3kg tươi được 1kg khô.
- Khi thu hái hết đợt 1, tiến hành chăm sóc như lúc ban đầu để tận thu đợt 2, 3.
- Năng suất thu hoạch đạt từ 8-10% tươi, tương đương 2,5-3% khô (1 tấn nguyên liệu thu được từ 25-30kg nấm linh chi khô). Khi kết thúc đợt nuôi trồng cần phải vệ sinh và thanh trùng nhà xưởng bằng foóc môn với nồng độ từ 0,5-1%.

 Phương pháp phủ đất:
* Chuẩn bị đất phủ: (tương tự như đất phủ nấm mỡ).
* Cách phủ đất: khi sợi nấm đã ăn kín khoảng 3/4 túi, gỡ bỏ nút bông, mở miệng túi, phủ lên trên bề mặt một lớp đất có chiều dày 2-3cm.
* Chăm sóc sau khi phủ đất:
Nếu đất phủ khô cần phải tưới rất cẩn thận (tưới phun sương) để đất ẩm trở lại. Tuyệt đối không tưới nhiều, nước thấm xuống nền cơ chất sẽ gây nhiễm bệnh, ảnh hưởng đến quá trình hình thành quả thể nấm. Trong thời gian 7-10 ngày đầu (kể từ lúc phủ đất) cần duy trì độ ẩm không khí trong nhà đạt từ 80-90% bằng cách tưới nước thường xuyên trên nền nhà. Khi quả thể bắt đầu hình thành và nhô lên trên mặt lớp đất phủ cần duy trì độ ẩm liên tục như trên cho đến khi đến điểm thu hái được. Thời gian từ khi nấm mọc đến lúc thu hoạch kéo dài khoảng 30-35 ngày (65-70 ngày từ khi cấy giống).
- Khi đó ngoài việc duy trì độ ẩm trong phòng thì ta còn phải tưới phun sương nhẹ trực tiếp trên bề mặt đất phủ từ 1-3 lần trong ngày (tùy theo điều kiện thời tiết) mục đích để giúp đất phủ luôn duy trì độ ẩm (tương tự độ ẩm của đất trồng rau) việc chăm sóc như trên kéo dài liên tục cho tới khi viền màu trắng trên mũ nấm không còn nữa, lúc đó nấm đến tuổi thu hái.
         
Hiệu quả kinh tế:

 Đối với nấm Linh chi:
(Lượng nguyên liệu đưa vào sản xuất 1.000 bịch phôi trồng)
 Chi phí:
- Mùn cưa khô:   1.000kg x 1.500đ/kg   = 1.500.000đ
- Túi nilon:                   8kg x 50.000đ    =    400.000đ
- Giống nấm:                30 chai x 25.000đ        =    750.000đ
- Bông nút:                   6kg x 30.000đ    =    180.000đ
- Cám và phụ gia                                      = 1.000.000đ
- Năng lượng than củi:                             =    250.000đ
- Khấu hao nhà xưởng, dụng cụ, dàn kệ =    250.000đ
- Công lao động:          25 công x 100.000đ    = 2.500.000đ (tạm tính)
- Chi phí khác:                                =    300.000đ
Tổng chi phí:                                           = 7.130.000đ
 Thu nhập:
        Năng suất đạt:     30 kg nấm linh chi khô
                     30 kg khô x 350.000đ = 10.500.000đ (giá bán thấp nhất)
        Lợi nhuận:                    10.500.000đ – 7.130.000đ =   3.370.000đ
Tác giả bài viết: Ths. Trần Minh Châu, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Yên
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết